Hau irakurtzen ari zaren horrek,¹ Bigarren Mundu Gerrari buruz zerbait badakizu, nazientzako zer nolako hiri garrantzitsua izan zen ezagun egingo zaizu. Hemen zeuden NSDAP-aren eremu nagusiak —Alemanez, Reichparteitagsgelände edo (Hirugarren) Reich alderdiaren biltzarren eremua— non jaiak, Hitlerren diskurtsoak eta beste hainbeste ospatzen ziren. Harritu egin ninduen ez dela izenean nazi hitza erabiltzen. Logikoki, aliatuek hiria eta eremu hauek suntsitu zituzten: momenturik aipagarriena Zeppelin zelaiko arranoarekin egin zutena da. Baina gertaera ezagunena bertan jazo ziren epaiketak izan ziren, alderdi naziaren buruzagi batzuk —beraien buruaz beste eta ihes egin ez zutenak— jasan zituztenak.

Bidai horren azken egunean bietara bisita² egiteko erabakia hartu nuen. Nazien eremuetan, dokumentazio zentru bat dago (Dokumentationszentrum, Dokuzentrum izenarekin ezagunagoa), horietako eraikin bat gauza onetarako erabilia. Esposizio oso transparentea da, Lehen Mundu Gerra eta aurrekarietatik Nurenbergeko epaiketetara arte NSDAP (eta Alemania nazia) nola garatu zen erakusten du. Sarrerarekin audiogida bat erabiltzeko aukera dago; bi eta hiru ordu bitartean igaro ditzakezu han. Bideoak, audioak eta bestelako irudiez gain parafernalia nahikotxo dago (Mein Kampf-aren kopia bat, adibidez). Irtetzean, eremuak ikusi daitezke, ibilbide laburra (ordu eta erdi bat) edo luzea (2-3 ordu) eginez. Denbora gutxi nuela eta, ibilbide laburra egin nuen eta herritar asko ikusteaz gain —1. FC Nürnberg-ek partida jokatzen zuen— oso arraro sentitu nintzen orduan arraza arioa, holokaustoa eta horrelakoak defendatzen, SS-ak kokatzen ziren eremuetan oinez egitean. Egitura asko egoera traketsean daude, eta horrek zalantza bat sortu zidan: merezi al du horiek mantentzea iragana ez ahazteko edo nazien herentzia ezabatu behar da?

Arratsaldean, epaiketa ezagunak egin ziren justizia jauregira joan nintzen. Biak elkarrengandik urrun kokatzen dira, baina tranbia eta metro bidez segidan heldu nintzen. Jauregiak, alde batean Memorium Nürnberger Prozesse deituriko museoa du. Lehenik eta behin, 600 gelara joan nintzen. Ostiraletik Astelehenera bakarrik bisita daiteke, oraindik erabili egiten delako. Ez da orduko berdina, baina bertan eser zaitezke audiogidak hari buruz azalpenak ematen dizkizun bitartean. XX. mendeko kriminal gogaikarrienak epaitu zituzten lekuan negoen; hemen ere arraro sentitu nintzen. Goiko pisuan, epaiketei buruzko esposizio bat aurkitzen da, aurrekariak, epaiketa bera goitik behera azaltzen dutenak, hemen ere audio, bideo eta guzti. Baina ez hori bakarrik, epaiketa hauek aurrekari bat sortu zuten, eta gerrako tribunal internazionalak azaltzen ditu: Alemanian 70-80ko hamarkadetara arte gertatu zirenak, 2. Mundu Gerra ostean Japoniako buruzagiei egindakoak, eta orain arte egin direnak nazioarteko epaiei esker.

Gerra galdu eta gerora —pixka bat berandu, ukatzen ari ziren eta— desnazifikazio prozesu handi bat egon zen gizartearen hainbat alorretan. Bi hauek horren adibide direla esan daiteke: hau gertatu zen eta ez dugu berriro jasan nahi. Guztiok dakigu ikur, keinu, abesti etab. naziak debekatuta daudela, baita holokaustoa ukatzea ere. Tamalez, Ekialdeko Alemanian naziak kanpoko gauzatzat ikusten ziren eta horregatik du AfD-k duen boterea (mendebaldean ere, ez pentsa).

Kataluniako afera dela eta, egunotan faxista, nazi eta horrelako jende-moduei «Nacionalistas españoles» edo «Defensores de la unidad de España» deitzen ari dira hedabide batzuk. Francoren gorpua ateratzeko ere nostalgikoak manifestazio deialdiak eta horrelakoak egiten dabiltza. Memoria historikoaren legea ez da bete eta eraikin askotan oraindik arrano potrozorri hura duten armarriak daude, estatuak, kaleak etab. Hildako asko areketan. Munduan bigarrenak Kanbodiaren atzetik.

Hau da faxismoak gudak irabazi edo galtzearen ezberdintasuna. Areago, trantsizioa irabazleek maneiatzen dutenean.

Euskal Herrian ikusi dudan adibide baliokide bat Gernikako Bake Museoa da. Espainian horrelako zerbait egotea espero dut. Kontuan hartuta Hitlerrek bere buruaz beste egin zuen bunkerra orain aparkaleku bat dela eta Franco non lurperatu zuten ikusita… ez dakit, ba.

Nire bizilekutik nahiko hurbil dago eta katedral polit bat du, non dietak (Germaniako Erromatar Inperio Santuko batzarrak) ospatzen ziren. Protestanteen harira, dieta horretan hartu zen erabaki ezagunenetariko bat Martin Lutero-ren lanak eta bere erreforma protestantea ukatzea izan zen. Orduko Inperio Santua erabat katolikoa zen eta biraotzat hartu zuten:

We have declared and hereby forever declare by this edict that the said Martin Luther is to be considered an estranged member, rotten and cut off from the body of our Holy Mother Church. He is an obstinate, schismatic heretic, and we want him to be considered as such by all of you. Karlos V.a, The Edict of Worms (1521)

Badakigu ordutik aurrera nolako aldaketa erlijiosoak ekarri zituen Europan. Inguru honetan protestante, katoliko, eta erlijo gabekoen banaketa nahiko orekatua dago. Bere eragina dela-eta, monumentu bat eraiki zioten bertan. Nik hori ikusi nahi nuen, besteak beste.

Hurbilean, metro gutxi batzuetara, begira zer aurkitu nuen:

Itsuentzako bertsioa

Monumentu berbera da, baina bertsio txikian. Bertan azalpenen bat-edo braillen idatzita² agertzen da. Itsuek eta begietako bestelako gaixotasunak dituzten pertsonek ukitu eta monumentuari buruz jakiteko ideia oso ona da. Ez dut inoiz honelakorik ikusi.

Elbarrientzako ikusi dudan laguntzarik handiena entzunezko gidak dira, baina horiek edonork erabiltzekoak dira. Izan ere, hizkuntza ulertzen ez dutenentzat izan ohi da. Baliteke horrelako gehiago egotea, ez dakit. Niretzat ongi etorriak dira. Elbarriak ere besteon aukera berberak behar dituztelako.

Baina hori ez da gaurko gaia.

Duela gutxi, rezomusik deituriko Youtuber batek, alemaniako alderdi nagusi batzuk ez bozkatzeko deia egin zuen, batez ere klima-aldaketaren gainerako erabakiengatik. Bideo horretan, CDU/CSU (bertoko EAJ), SPD (bertoko sozialistak) eta batez ere A*D (Bertoko V*X) ez bozkatzera deitzen zuen. Horien ordez, Grüne (Berdeak) edo Die Linke (Ezkerra) gomendatzen ditu, alternatiba hobeak direlakoan. Arrazoia du.

Egiari zor, energia alorrean Frantzia eta Alemania oso ezberdinak dira. Lehenak energia nuklearra hobestu dute azken hamarkadetan eta bigarrenak alderantziz: zentral nuklearrak itxi eta ikatza gogotsu erre. Baina hori izebergaren punta bakarrik da bideo honetan. Ez dut ordu bete bideoa ikusten igaro, beraz ezinezkoa gehiago esatea. Aleman maila hobea dudanean, agian.

Normala denez, egun batzuetara bideo horrek sekulako polemika sortu du. CDU-k kritikatu zuten, baina gehienbat sozialistei ez diote grazia askorik egin. CDU eta SPD-ko kide batzuek (gazteak, batez ere) Twitter eta YouTube bidez erantzun zuten. Horietako bat, ospe eta botere gehien duena, SPD-ko idazkari nagusia. Bideoa txiokatu zuen harrera ez hain onarekin.

Aspaldidanik dakigu YouTube-k eragin itzela duela. Politikariak ez dira oraindik kontuan jausi. Eta honelakoak gertatzen dira. Onena, ez dela fake news oraingoan. Estatubatuarrek Trump aukeratu zutenetik, sektore batek albiste faltsuen kontrato gerra bezalako bat dute. Ez dut ikusi, baina zur nago hemen ere norbait zegoela bideoan fact-checking-a egiten, garrantzitsua mezua denean.

Istorio guztiek bukaera edo ondorio bat izan behar dutenez, horra: hauteslekuak 18:00etan itxi dira. Hau idazten dudan bitartean, badakigu SPD-k ez dituela emaitza onak izan. Karma, batzuek dioten bezala.

Hegoaldean, FPÖ egoera eskasagoan dago.

Bertoko garraio partzuergoan Job-Ticket deituriko txartela ateratzeko aukera dago. Langileak kuotaren zati bat ordaintzen du eta enplegatzaileak bestea. 42 € baino pixkat gehixeago. Tranbia, autobusa, tren aldiriak, dena dohain. 19:00etatik aurrera eta asteburuetan beste lau pertsona (edo txakur) nirekin eraman ditzaket. Bizkaia eta Gipuzkoa baino eremu handiago batean.

Ez dago sartzeko eta irtetzeko kontrolik, ohore-sistema baizik. Noizean behin norbaitek txartela begiratzen du. Beraz, soinean eramanda nahikoa.

II

Estatu batzuetan (nirean, adibidez) unibertsitateko langile eta ikasleen otorduak diruz lagunduta daude. Beste modu batean esanda, kantinetan oso merke jan daiteke. Lekuaren arabera, buffet bat bezala da. Besteetan, menua. Prezioak trinkoak edo plater(ar)en pisuaren arabera izan daitezke.

Honetarako RFID bidez dabilen txartel bat behar da, 5 €-ko fidantzapean. Jantokietan makina bat dago txartelari dirua sartzeko. Elikatzeko Barik/Mugi bat.

III

Udal liburutegiko sistema guztiz automatikoa da. Makinetarako eskuz sinatutako txartel sinple bat bakarrik behar da. Urtean 18 €. Barra-kodea irakurri, pasahitza sartu eta eraman nahi duzunaren barra-kodeak pasatu behar dira, supermerkatuko self-checkout bat balitz bezala: filmak, telesailak komikiak, liburuak, musika, egunkariak (El País, tamalez), etab. Erdaretan dauden liburuak (alemanaz kanpo) nobelak dira.

IV

Alemaniako osasun-sistema oso arraroa da. Aseguratzaile publiko asko daude (TK, AOK,…), baten izena eman eta aste batzuetara Gesundheitskarte bidaltzen dizute. Oso polita, Vitrubioren gizona ta guzti. Elektronikoa da, eta EB-ko beste herrialdeetan erabiltzeko ez dago arazorik: buelta eman eta kitto.

V

Alemanian Maestro erabiltzen da Visa edota MasterCard ordez. Ikusten diodan abantaila txartelak berak zure IBAN-a dakarrela da. Desabantaila ezin dela internet bidez erabili paydirekt, giropay edo horrelakoetatik kanpo.

Hona etortzean burokrazia asko egin behar izan nuen. Asko diodanean, asko da. Nahiz eta Europar Batasunean egon, bankua, osasun sistema eta beste hainbeste ez daude bateraturik.¹

Horietako arraroena, edo behintzat (Hego) Euskal Herrian gertatzen ez dena, ikusentzunezko zerga ordaindu behar dela. Hemen Rundfunkbeitrag deitzen da, itzulita “emankizun kuota”. Irrati, telebista,² eta interneteko edukia ordaintzen da. Horien artean, Arte kanal zoragarria ikus daiteke. Etxe bakoitzeko ordaintzen da. 17,5 € hilabetean; norbanakoak aukeratzen du nola ordaindu (lau hilero, hiru hilero, sei hilero edo behin).

Hau ordain nezan, Beitragservice von ZDF ARD Deutschlandradio-k gutun batzuk bidali zizkidan, non nire datuak sartu behar nituen. Web zerbitzu bat ere badute honetarako. Web orrialdean informazioa bete nuen, noiz eta nola ordaindu, etab. Dena ongi.

Denbora gutxira, beste gutun bat iritsi zitzaidan. SEPA ordainketa bat egiteko nire sinadura behar zuten. Beraz, gutuna bidali behar nuen Koloniara bi faktoreko autentikazio bezalako bat egiteko.

Oraindik ez dut erantzunik jaso. Urriaren 1ean jasoko dut, banku kontuan. 2018-09-26: Azkenean gutun bat jaso dut.