Bart lotara joan baino lehen Honeyland (Медена земја / Medena zemja, T. Kotevska eta L. Stefanov, Ipar Mazedonia, 2019) pelikula dokumentala ikusi nuen Filmin-en, ingelesezko azpitituluekin. Hemen Hatidže Muratova Turkiar jatorriko eztigile mazedoniarraren bizitza azaltzen zaigu.

Hatidže Muratova. Egilea: L. Stefanov (Iturria)

Hatidže Bekirlija (Ipar Mazedonia) deituriko herrixka batean bizi da bere ama gaixoarekin. Alaba bakarra denez berak zaindu behar, gainera. Bekirlija nahiko isolatua dago: argindar eta bero-iturrietatik urruti aurkitzen da. Bizimodua beste garai batekoa da —herrialde garatuetan bizi garenontzat—, kontsumismo, ibilgailu eta abarretik at naturari etekina ateraz. Besteok (ustez) egin bezala, baina errespetuz.

Hatidžeren bizimodua erle basatiekin eztia ekoiztean —bakarrenetarikoa munduan— eta hura saltzean oinarritzen da: batzuetan hiriburu Skopjera joanez lau orduko bidaia baten ostean. Arreta jotzen duen lehen gauza ekoizpenaren erdia erleak eurak elikatzeko uzten duela da, sinbiosi gisako zerbait sortuz.

Bizilagun nomada batzuk mugitzen dira herrixkara eta tira-bira txiki bat sortzen da, protagonistari burukomina sorrarazten diona. Zentzu horretan, eta izorrakirik egin gabe, (mikro-)kapitalismoaren kritika bat nabari da filmean. Makrokapitalismoa ere bai, inplizituki, zeren eta kutsadurak, pestiziden erabilerak eta ingurunearen galerak erleen biztanleria biziki murriztu baitu. Hala ere, koronabirusaren ondorioz egoera hobetzen ari dela dirudi. Hatidže-ren lana zaila eta ohiz kanpokoa da gaur egunean, industria eta beste erlezaintza modu batzuk aspaldi gailendu direnean.

Oso interesgarria iruditu zait mundu hau horren gardenki aurkeztu izanak. Batez ere gero eta ezohikoagoa denean: ustiaketak, basa-bizitza hirietara mugitu izana… Dokumentalak bizitza bera erakusten du, hiru urtean zehar grabatutakoa. Ez dago voice-over edo narraziorik, agertzen den jende urriak jokaera naturala du, ez dago ezer antzeztua. Purutasun hori eskertzekoa da mundu artifizial honetan, nolabait esateko.

Ikusteak merezi du. Ea oraingoan zuetako norbaitek kasu egiten didan…

Katalogoa goitik behera ikusi eta etsipena eman zidan: lehenagotik zeuden film euskaldunei beste batzuk gehitu zaizkie. Egiari zor, kontua Handia filma ikusteko egin nuen, ez nuen zineman ikusteko aukera izan eta lau bat euroren truke eskaintza aparta iruditu zitzaidan. Uste dut azpitituluak gazteleraz zirela; ez naiz gogoratzen.

Zein da arazoa? Katalunian sortutako zerbitzua izanik, bikoizketak eta azpitituluak gazteleraz eta katalanez daudela. Ez dago euskaraz jartzeko aukerarik. Orohar, ez dago aukera hau ematen duen VOD (Video on Demand) zerbitzurik: Netflixen jai duzu, Prime Video-n Dragoi Bola (ez da harritzekoa), eta MUBIn Drift bakarrik ikusi ahal izan ditut euskarazko azpitituluekin urte eta erdian.

Dena den, Filmin eta MUBI erabiltzen jarraitu dut —pasa den astean Parasite ikusi ahal izan nuen,² gogoa nion pasa den urtetik eta Cannesen eta Oscar-etan sari nagusiak lortzeak hype-a sortu zuen nigan—; biek filma katalogoa handia dute: mundu guztikoa, mainstream zein independiente zein underground, zahar zein berri. Desberdinasuna MUBIk txandakatzen diren 30 pelikula eskaintzen dituela da: egunean berri bat gehitzen da eta zaharrena iraungitzen da.

Honi lotuta, maiz nire buruari egin diodan galdera zera da: zergatik ez azpitituluak.eus erabili? Bada, ez dut ekoizleen gutunik jaso nahi pelikula edo telesail bat modu alegalean jeitsi dudala konturatu direlako.

Halere, ez zait gustatzen horrelakoak enpresa pribatuek egin beharra. Eusko jaurlaritzak eta liburutegiek ekimen baten bat dutela ere irakurri dut. Hala bada, pozten naiz eta horrela jarrai dezala.

Espero dut etorkizunean euskara ildo honetatik ere sustatzea. Euskaraz bizi nahi izanak Euskal Herritik kanpoko kulturaren kontsumoa³ erdara menderatzaileetan egitearen guztiz aurkakoa da. Aisia ere euskaraz bizi nahi dut. Nahi dugu.