Argi dago —esango nuke— Konstantinopla zela bigarren Erroma (hiria), bederen. Kontzeptu hau beste herrialde batzuetan erabilia izan da, hala nola Turkian —Otomandarren garaipenaren ondorioz sultanek Erromako Zesar (Kayser-i Rûm) titulua bereganatu zuten— eta Errusian, non Mosku hirugarren Erroma zela pentsatzen zuten batzuek. Buru-gimnastika ariketa sakona eginez, hirugarren Erroma hauek Berlin¹ edo Washington, D.C.² izan litezke. Alde batetik, askotan irakurri ditut estatubatuarrak Pax Americana eta AEB-ren dekadentzia Erromarenarekin alderatzen. Egundako harrokeria, bai, baina egiari zor inperialismo alorrean ederki jarraituko duela dirudi. Bestalde, nazismoak eta faxismoak asko edaten du erromatarrengandik, Txarrerako, tamalez, guztiok dakigu zer jazo zen.

Atzo, hedabide batzuen arabera, E eguna izan zen AEBtako hiriburuan. Obamaren bigarren(aren) etorrera zegoen iragarria, eta halaxe izan omen zen, duela bi asteko showaren ondoren sena duen norbait zelako inperator berria. Nik ez dut ezer berezirik nabari oraindik, itxaron egin behar.

Hainbat telebistatan gertaera honi buruzko programa bereziak igorri zituzten —ETB2-n, adibidez—,³ Munduan zehar besterik gertatu(ko) ez balitz bezala. Beno, osasun gaiari lotuz, beraien hitzetan Mendebaldeako politikan minbizia eragiten zion tumore bat errotik atera zuten —esango nuke metastasia aspaldidanik dagoela—,⁴ edo horrelako zerbait. Lau urteren ostean alde horretatik datorkigun bake santua eskertzekoa da.

Atlantikoaren bestaldean, ordea, CDU edo guztiontzat «Merkel-en alderdia» ezizenarekin ezagunago egiten zaigun alderdi politiko honek lidertza berria aukeratu zuen duela gutxi. Armin Laschet irten zen garaile bozka horietan. Esango nuke honek ez dituela programa edo estaldura berezirik izan Alemaniatik kanpo. Agian bai, baina ziur aski ez dela hainbesterakoa izan.

Bigarren Germaniako Erromatar Inperio Santu Europar Batasuneko biztanle batzuk, aldiz, urmaelaren bestaldera begira daude Kristobal Kolon balira bezala. Zer nahi duzue esatea, ez zait axola nor dagoen Bellum Americanum-en gainean, gaizkilea etxean dugu-eta: Laschet-ek Biden-ek baino gehiago urduritzen nau.

Bira ditzagun gure buruak ekialderantz, mesedez. Berlin eta Bruselara.

Dakizuenez, munduan istilu ugari gertatzen ari dira hau irakurtzen ari zareten bitartean: Ekuador, Txile, Katalunia, Hong Kong, besteak beste. Aipatuko dudana ez da aurreko zerrendan ageri, ordea. Txinak Uigurrekiko duten tratamendua. Hizkuntza turkiarra erabiltzen duen etnia hau aspaldian konzentrazio eremuetan sartzen ari dela dirudi, ukatzen duten arren.

Hori dela eta, Notepad++ Windows-eko testu editorearen garatzailek 7.8.1 bertsioari Free Uyghur kode-izena jarri zioten, urri bukaeran argitaratua. Erabaki honek txinatar asko ernegatu egin zituen eta beraien Github-a kritikaz bete zuten¹. Hala ere, batzuek oraindik jarraitzen dute ekinean: Hong Kongeko poliziaren alde nago edo horrelako zerbait dio, itzultzaile automatiko batzuen arabera.

Nahiz eta gustuko ez izan, Notepad++-en garatzaileek adierazpen politikoak egiteko askatasun osoa dute. Eta horrelako bidegabekeriak salatzeko bada, are gehiago. Ez bazaude ados, alternatibak daude.².

Aurrekoa oraindik fresko zegoelarik, egun batzuk beranduago, software lizentzia hipokratikoa aurkitu nuen Pybonacci-ri esker.³ Bereziki interesgarria iduritu zitzaidana honako hau da:

Politics and software are so tangled that they cannot be reasonably separated. Consider the GPS software that tells you how to get to a restaurant; it’s also used to direct military drones to their targets. The facial recognition software that unlocks your phone? It’s being used to record, track, and target the activities of political dissenters. Even simple choices, like limiting gender options on sign-up forms, have an impact on the well-being of our users.

All of these technologies are inherently political. There is no neutral political position in technology. You can’t build systems that can be weaponized against marginalized people and take no responsibility for them.

Interesgarria alde batetik arrazoi guztia duelako: teknologia kapitalismoaren eskuetan jartzea arazoa oso larria da. Diruak du boterea gaur egungo munduan, eta horren adibide dira espaziora joateko langileek soldata baxuak izatea (SpaceX), ibilgailu autonomoek norbait hiltzeari garrantzia kentzea (Uber), edota informazioa saltzea (Facebook, Google). Bestetik, software librearen lizentzia batzuek edonori askatasun osoa ematen dielako. Esaterako, defentsa-enpresek arma, hegazkin, satelite militar eta horrelakoetan software askea pozik txertatzen dute.

Argi dago softwarea politika dela eta horretarako ekimen asko gauzatzen ari dira. Nola, non, nork, erabili eta abar. Batzuek ez dute gustuko izango, baina pastela guztiontzat da.

Horregatik existitzen da Fedibertsoa, non norbanakoek kudeatutako alternatiba independienteek elkarlanean sare federatu bat sortzen dute —izenak berak esan bezala— enpresek maneiatutako sare sozialen eraginetik at: Mastodon/Pleroma (Twitter), Pixelfed (Instagram), PeerTube (YouTube), Diaspora (Facebook), eta beste hainbeste.

Nik oraindik trantsizioa egiteke dut. Momentuz, blog hau eta beste zerbitzu batzuk ostatatzen dituen zerbitzari honetan git zerbitzaria dago erabilgarri; GitHub Microsoftek erosia eta Gitlab-ek telemetriarekin arazoak izan ostean.

Bide luze bat dugu aurretik oraindino.

iz. Liter. Figura erretorikoa, ustez bateraezinak diren edo kontrako esanahia duten hitzak edo esapideak elkartzean datzana. «Gordelekura joan naiz nire egoera ikusgarriago egiteko»; “gordeleku ikusgarria”, oximoron bitxia. Jatorrizkoan, poesia kontuetan gertatu ohi denez, are ederragoa da esaldia, “They are all listening for our silence”, oximoron sotil horrekin.

Antonimo, ordea:

iz. Hitz bati buruz, aurkako esangura duen hitza. Gizen-en antonimoa argal da. Argal eta gizen antonimoak dira.

Autoantonimoa, beraz, antonimoaren kasu berezi bat da. Ingelesezko wikipediaren arabera (ez dago euskaraz oraindik), bere buruaren antonimo den hitza da. Hau da, kontrako adierak dituela. Agian kasu ezagunena The Simpsons-eko Dr. Nick-en esaldi bat da: “Inflammable means flammable? What a country!”

Benetako kasu batekin natorkizue orain. Txile, Katalunia, Hong Kong, Ekuador, eta abarretan hainbat manifestazio egiten ari dira. Horiek gelditu nahian, gobernuak istiluen kontrako polizia gorputzak darabiltzate. Baina istilu gehiago ari dira sortzen. Nola ote? Inuzenteei jotzen, autoz talka egin nahian, besteak beste; ustezko bakearen eta ordenaren izenean.

Izenburuaren galdera erantzuteko: ba hizkuntzaren arabera. Ingelesez riot police, gaztelaniaz antidisturbios, alemanez, Bereitschaftspolizei…

Agian izena aldatu beharko zaie, edo hiztegietan bigarren adiera jarri. Edo horiek erabiltzearen azpian dagoena konpondu eta aintzat hartu.

Zuzenbide estatua ere oximorona dela iruditzen zait azkenaldian.

Hau irakurtzen ari zaren horrek,¹ Bigarren Mundu Gerrari buruz zerbait badakizu, nazientzako zer nolako hiri garrantzitsua izan zen ezagun egingo zaizu. Hemen zeuden NSDAP-aren eremu nagusiak —Alemanez, Reichparteitagsgelände edo (Hirugarren) Reich alderdiaren biltzarren eremua— non jaiak, Hitlerren diskurtsoak eta beste hainbeste ospatzen ziren. Harritu egin ninduen ez dela izenean nazi hitza erabiltzen. Logikoki, aliatuek hiria eta eremu hauek suntsitu zituzten: momenturik aipagarriena Zeppelin zelaiko arranoarekin egin zutena da. Baina gertaera ezagunena bertan jazo ziren epaiketak izan ziren, alderdi naziaren buruzagi batzuk —beraien buruaz beste eta ihes egin ez zutenak— jasan zituztenak.

Bidai horren azken egunean bietara bisita² egiteko erabakia hartu nuen. Nazien eremuetan, dokumentazio zentru bat dago (Dokumentationszentrum, Dokuzentrum izenarekin ezagunagoa), horietako eraikin bat gauza onetarako erabilia. Esposizio oso transparentea da, Lehen Mundu Gerra eta aurrekarietatik Nurenbergeko epaiketetara arte NSDAP (eta Alemania nazia) nola garatu zen erakusten du. Sarrerarekin audiogida bat erabiltzeko aukera dago; bi eta hiru ordu bitartean igaro ditzakezu han. Bideoak, audioak eta bestelako irudiez gain parafernalia nahikotxo dago (Mein Kampf-aren kopia bat, adibidez). Irtetzean, eremuak ikusi daitezke, ibilbide laburra (ordu eta erdi bat) edo luzea (2-3 ordu) eginez. Denbora gutxi nuela eta, ibilbide laburra egin nuen eta herritar asko ikusteaz gain —1. FC Nürnberg-ek partida jokatzen zuen— oso arraro sentitu nintzen orduan arraza arioa, holokaustoa eta horrelakoak defendatzen, SS-ak kokatzen ziren eremuetan oinez egitean. Egitura asko egoera traketsean daude, eta horrek zalantza bat sortu zidan: merezi al du horiek mantentzea iragana ez ahazteko edo nazien herentzia ezabatu behar da?

Arratsaldean, epaiketa ezagunak egin ziren justizia jauregira joan nintzen. Biak elkarrengandik urrun kokatzen dira, baina tranbia eta metro bidez segidan heldu nintzen. Jauregiak, alde batean Memorium Nürnberger Prozesse deituriko museoa du. Lehenik eta behin, 600 gelara joan nintzen. Ostiraletik Astelehenera bakarrik bisita daiteke, oraindik erabili egiten delako. Ez da orduko berdina, baina bertan eser zaitezke audiogidak hari buruz azalpenak ematen dizkizun bitartean. XX. mendeko kriminal gogaikarrienak epaitu zituzten lekuan negoen; hemen ere arraro sentitu nintzen. Goiko pisuan, epaiketei buruzko esposizio bat aurkitzen da, aurrekariak, epaiketa bera goitik behera azaltzen dutenak, hemen ere audio, bideo eta guzti. Baina ez hori bakarrik, epaiketa hauek aurrekari bat sortu zuten, eta gerrako tribunal internazionalak azaltzen ditu: Alemanian 70-80ko hamarkadetara arte gertatu zirenak, 2. Mundu Gerra ostean Japoniako buruzagiei egindakoak, eta orain arte egin direnak nazioarteko epaiei esker.

Gerra galdu eta gerora —pixka bat berandu, ukatzen ari ziren eta— desnazifikazio prozesu handi bat egon zen gizartearen hainbat alorretan. Bi hauek horren adibide direla esan daiteke: hau gertatu zen eta ez dugu berriro jasan nahi. Guztiok dakigu ikur, keinu, abesti etab. naziak debekatuta daudela, baita holokaustoa ukatzea ere. Tamalez, Ekialdeko Alemanian naziak kanpoko gauzatzat ikusten ziren eta horregatik du AfD-k duen boterea (mendebaldean ere, ez pentsa).

Kataluniako afera dela eta, egunotan faxista, nazi eta horrelako jende-moduei «Nacionalistas españoles» edo «Defensores de la unidad de España» deitzen ari dira hedabide batzuk. Francoren gorpua ateratzeko ere nostalgikoak manifestazio deialdiak eta horrelakoak egiten dabiltza. Memoria historikoaren legea ez da bete eta eraikin askotan oraindik arrano potrozorri hura duten armarriak daude, estatuak, kaleak etab. Hildako asko areketan. Munduan bigarrenak Kanbodiaren atzetik.

Hau da faxismoak gudak irabazi edo galtzearen ezberdintasuna. Areago, trantsizioa irabazleek maneiatzen dutenean.

Euskal Herrian ikusi dudan adibide baliokide bat Gernikako Bake Museoa da. Espainian horrelako zerbait egotea espero dut. Kontuan hartuta Hitlerrek bere buruaz beste egin zuen bunkerra orain aparkaleku bat dela eta Franco non lurperatu zuten ikusita… ez dakit, ba.

Baina hori ez da gaurko gaia.

Duela gutxi, rezomusik deituriko Youtuber batek, alemaniako alderdi nagusi batzuk ez bozkatzeko deia egin zuen, batez ere klima-aldaketaren gainerako erabakiengatik. Bideo horretan, CDU/CSU (bertoko EAJ), SPD (bertoko sozialistak) eta batez ere A*D (Bertoko V*X) ez bozkatzera deitzen zuen. Horien ordez, Grüne (Berdeak) edo Die Linke (Ezkerra) gomendatzen ditu, alternatiba hobeak direlakoan. Arrazoia du.

Egiari zor, energia alorrean Frantzia eta Alemania oso ezberdinak dira. Lehenak energia nuklearra hobestu dute azken hamarkadetan eta bigarrenak alderantziz: zentral nuklearrak itxi eta ikatza gogotsu erre. Baina hori izebergaren punta bakarrik da bideo honetan. Ez dut ordu bete bideoa ikusten igaro, beraz ezinezkoa gehiago esatea. Aleman maila hobea dudanean, agian.

Normala denez, egun batzuetara bideo horrek sekulako polemika sortu du. CDU-k kritikatu zuten, baina gehienbat sozialistei ez diote grazia askorik egin. CDU eta SPD-ko kide batzuek (gazteak, batez ere) Twitter eta YouTube bidez erantzun zuten. Horietako bat, ospe eta botere gehien duena, SPD-ko idazkari nagusia. Bideoa txiokatu zuen harrera ez hain onarekin.

Aspaldidanik dakigu YouTube-k eragin itzela duela. Politikariak ez dira oraindik kontuan jausi. Eta honelakoak gertatzen dira. Onena, ez dela fake news oraingoan. Estatubatuarrek Trump aukeratu zutenetik, sektore batek albiste faltsuen kontrato gerra bezalako bat dute. Ez dut ikusi, baina zur nago hemen ere norbait zegoela bideoan fact-checking-a egiten, garrantzitsua mezua denean.

Istorio guztiek bukaera edo ondorio bat izan behar dutenez, horra: hauteslekuak 18:00etan itxi dira. Hau idazten dudan bitartean, badakigu SPD-k ez dituela emaitza onak izan. Karma, batzuek dioten bezala.

Hegoaldean, FPÖ egoera eskasagoan dago.

Gehienontzat ebidenteak diren gauzak azaltzen dira, hala nola:

“Historically speaking, the general strike is incredibly successful since it completely shuts down the functions of the economy,” author and union organizer Shane Burley tells Teen Vogue. “This is really the foundation of the power workers have under capitalism, to withhold their labor and undermine capital. Because a general strike affects the economy so broadly, it gives workers a huge bargaining chip to make massive societal demands —not just in one workplace, but of capital across all sectors.”

Vogue, hitz gutxitan, moda aldizkari bat da. Horien irakurleak klase erdi-altukoak (dirudunak) direla esango nuke. Normalean ez dago askoren esku han agertzen diren arropak, bidaiak, etab. eskuratzerik. Hala ere, nerabeen bertsioak, Teen Vogue-k ezkerrera biratu du. Trumpen hautaketak AEBetako politika buruz behera jarri du eta asko ezkerreratzen ari dira.

Nik, egia esan, joera hau eskertzen dut.