Batzuek Marvel, DC, etab. superheroien, besteak beste, lako blockbuster edo krispeta-filmak nahiago izango dituzte. Niri, aldiz, egungo Hollywood-en menpekotasun ekonomikoa, estetikoa, ideologikoa eta kulturala nekezak zaizkit. Horregatik, duela urte batzuk eduki horien kontsumoa zeharo murriztea erabaki nuen, mundu osoko zinemari lehentasuna emanez, zahar zein berri, mainstream zein underground. Behar baino gehiago, nik uste… auskalo. Nola edo hala, ekialdeko Asia lehenetsiz. Komikiekin ere garai batean berdina gertatu zitzaidan.

Horrela, otsaileko igande baten zinema hegokorearraren sesio bikoitza egin nuen, Parasite eta Burning bata bestearen atzetik bigarren aldiz berrikusiz. Lehenak, iaz pelikula onenaren Oscar saria irabazi ondoren, Hego Koreako film industria munduratu du eta asko hasi zarete herrialde horretako filmekin interesatzen. Hobe berandu inoiz ez baino. Eta horrek ideia bat eman zidan, zeinaren emaitza irakurtzen ari zareten ohar hau den.

Ideia honekin jorratuko dut hemen sarrera-gida legez balio dakizuekeen zerbait, gustuko ditudan lau film hegokorear zerrendatuz. Izenburuak ingelesezkoak —zuok errazago aurkitzeko— eta koreerazko originalak —badaezpada bilaketa konplikatzen bazaizue— dira. Azalpen xumeekin, zeren eta esteketan pelikulei buruzko informazio gehiago topa dezakezue; gainera, ez dizkizuet hauek izorratu nahi. Zenbat gutxiago jakin, beti hobe.

Kontuan izan, baita ere, hau izebergaren punta besterik ez dela. Hego Koreako zinemak sekulako harribitxiak ditu. Zerrenda laburra egin dut, nire gomendio guztiak idazten baditut amaigabea litekeelako, nire denbora mugatua baita eta idatziko nituzkeenak interneten baitaude dagoeneko (beste hizkuntzetan), kar-kar-kar. Esate baterako, zinema klasikoa gustoko baduzue, zorionekoak zarete YouTube-n kanal bat dago-eta.

Hona hemen, beraz, nire proposamen/gomendioak, zaharrenetik berrienera ordenatuak. Lehen biak Boon Jong-ho —ez du azalpenik behar, ezta?— zuzendariarenak. Aparteko filmografia du, eta niretzat bere top 3-a egiten dute. Gainontzekoak, ordea, txiro-aberats dinamika beretsuan murgiltzen dira, zer edo zelan. Guztiak XXI. mendekoak, kritikak laudatuak, eta han-hemen sarituak.

1. Memories of murder (살인의 추억 / Sarinui chueok, Boon Jong-ho, 2003)

   Benetako serie-hiltzaile baten bilaketari buruzko filma. Hemengo protagonistetako bat Song Kang-ho da, Parasite-ko aita. Ikerketa polizialen gordintasuna erakusten digu, bete-betean, norbanako doilor batek hautsitako gizarte batean.

   Ikusi nuen lehen filma korearra izan zela badiotsuet, eta guzti hau horri esker dakarkizuedala…

2. Mother (마더 / Madeo, Boon Jong-ho, 2009)

   Ama alargundu batek, bere seme ezgaituak egin ez duen delitua leporatzen diotenean, indar guztien aurka borrokatu beharko du egia azaleratzeko. Filmaren premisa osoa oso arraroa da; ederki antzeztua (batez ere filmari izena ematen dion protagonistak) eta egina.

3. The Handmaiden (아가씨 / Agassi, Park Chang-wook, 2016)

   Aberatsen eta txiroen arteko dinamika. Esan beharra dut, hemen eduki sexuala dagoela, beraz hobe gaztetxoetatik urruti mantendu.

   Neska korear gazte bat kontratatzen dute Japoniar baten —filma Koreako Japoniar okupazioan gertatzen da, hau da, XX. mende hasieran— zerbitzari izan dadin. Baina arrazoiak beste batzuk dira…

4. Burning (버닝 / Beoning, Lee Chang-dong, 2018)

   Hemen ere nolabaiteko aberats eta txiroen arteko dinamika jorratzen da. Halere, ez da Parasiten bezain azalekoa.

   Protagonista idazle izan gura duen gaztea dugu, Seulera lan-bidaia batean aspaldiko partez txikitako lagunarekin topo egiten duena. Lagun honetaz maitemindu, eta Afrikara bidaiatzean ezagututako hirugarren batekin misterioz beteriko maitasun-triangelu bat sortuko da.

Guztira, kalkulu mental batzuk eginez, zortzi-bederatzi ordu inguruko iraupena. Arratsalde oso bat igarotzeko beste. Alabaina, nik bi sesio bikoitz egitea gomendatzen dut: lehenik zuzendariarena eta gero aurresandako dinamikarena. Edo alderantziz, ordenak ez du axola.

Berri Txarrakek dioten bezala: «eseri eta ongi pasatu». Eskertuko didazuelakoan nago. Baina usteak erdiak ustel.

Bart lotara joan baino lehen Honeyland (Медена земја / Medena zemja, T. Kotevska eta L. Stefanov, Ipar Mazedonia, 2019) pelikula dokumentala ikusi nuen Filmin-en, ingelesezko azpitituluekin. Hemen Hatidže Muratova Turkiar jatorriko eztigile mazedoniarraren bizitza azaltzen zaigu.

Hatidže Muratova. Egilea: L. Stefanov (Iturria)

Hatidže Bekirlija (Ipar Mazedonia) deituriko herrixka batean bizi da bere ama gaixoarekin. Alaba bakarra denez berak zaindu behar, gainera. Bekirlija nahiko isolatua dago: argindar eta bero-iturrietatik urruti aurkitzen da. Bizimodua beste garai batekoa da —herrialde garatuetan bizi garenontzat—, kontsumismo, ibilgailu eta abarretik at naturari etekina ateraz. Besteok (ustez) egin bezala, baina errespetuz.

Hatidžeren bizimodua erle basatiekin eztia ekoiztean —bakarrenetarikoa munduan— eta hura saltzean oinarritzen da: batzuetan hiriburu Skopjera joanez lau orduko bidaia baten ostean. Arreta jotzen duen lehen gauza ekoizpenaren erdia erleak eurak elikatzeko uzten duela da, sinbiosi gisako zerbait sortuz.

Bizilagun nomada batzuk mugitzen dira herrixkara eta tira-bira txiki bat sortzen da, protagonistari burukomina sorrarazten diona. Zentzu horretan, eta izorrakirik egin gabe, (mikro-)kapitalismoaren kritika bat nabari da filmean. Makrokapitalismoa ere bai, inplizituki, zeren eta kutsadurak, pestiziden erabilerak eta ingurunearen galerak erleen biztanleria biziki murriztu baitu. Hala ere, koronabirusaren ondorioz egoera hobetzen ari dela dirudi. Hatidže-ren lana zaila eta ohiz kanpokoa da gaur egunean, industria eta beste erlezaintza modu batzuk aspaldi gailendu direnean.

Oso interesgarria iruditu zait mundu hau horren gardenki aurkeztu izanak. Batez ere gero eta ezohikoagoa denean: ustiaketak, basa-bizitza hirietara mugitu izana… Dokumentalak bizitza bera erakusten du, hiru urtean zehar grabatutakoa. Ez dago voice-over edo narraziorik, agertzen den jende urriak jokaera naturala du, ez dago ezer antzeztua. Purutasun hori eskertzekoa da mundu artifizial honetan, nolabait esateko.

Ikusteak merezi du. Ea oraingoan zuetako norbaitek kasu egiten didan…