PostgreSQL database management system (DBMS, euskaraz datu-base kudeaketa-sistema) erabiltzen dut. Unibertsitateko ikasketetan zehar MySQL (orain MariaDB), Oracle eta SQLite-rekin jardun ondoren, Karrera Amaierako Proiektuarekin hastear nenbilenean ezagutu nuen. Zergatik aldaketa? Software askea izateaz gain, besteak beste, PL/pgSQL lengoaia prozeduralagatik —Oracle-ren PL/SQL oinarritua—, non zuzenean datu-basearekin prozesu konplexuagoak garatu baitaitezke.¹

Horrelako batean, prozesua nahi baino geldoago zihoala-eta —presarekin nenbilen, agian gehiegi—, bizkortzeko alternatiben bila hasi nintzen. Eta hara non aurkitu nuen COPY, zeinak zuzenean fitxategi mota batzuk —CSV da ohikoena— datu-basera sartzea ahalbidetzen duen. Dokumentazioa irakurri ondoan, psql zerabilen script bat garatu nuen, konponbide azkar, arin eta errazena zelako. Zeharo harrituta geratu nintzen. 40 GB inguru ordu bat baino gutxiagotan sartu ziren, adibidez. Hori bata bestearen atzetik egin nuela, parallel erabili barik.

Sines nazazuen, hurrengo paragrafoetan Python-en garatutako adibide oso batekin erakutsiko dizuet COPY aginduaren potentzia ohiko INSERT aginduarekin alderaturik. Anitzek darabilten psycopg2 moduluaren laguntzaz.²

Lehenik eta behin, datu-base sistemaren osotasuna bermatzearren, badaezpada, berri bat sortzea hobe. Honetarako, createdb kontsola-programa eskaintzen du PostgreSQL-ek.

$ createdb test -e
SELECT pg_catalog.set_config('search_path', '', false);
CREATE DATABASE test;

Jakina, datu-basean lan egiteko konektatzea premiazkoa da, bide batez psycopg2-ek kurtsore deritzona sortuz:

conn = psycopg2.connect(dbname='test', user='postgres')
cur = conn.cursor()

Datuak non edo non kokatu behar dira. Horretarako hiru zutabedun numbers izeneko taula sortuko da:

Betiere —usadioz, esperientziagatik— IF NOT EXISTS jarriz, nahiz testuinguru honetan hautazkoa izan:³

CREATE TABLE IF NOT EXISTS numbers (
    number integer,
    cardinal text,
    ordinal text
);

Python-en itxura hau izango duelarik:

create_numbers_table = \
"""
CREATE TABLE IF NOT EXISTS numbers (
    number integer,
    cardinal text,
    ordinal text
);
"""
cur.execute(create_numbers_table)

Ondo, taula sortu da. Hutsik, noski. Orain, inflect moduluaren laguntzarekin, zerotik hasita milioi bat zenbakiren informazio hori idatziko da CSV fitxategi batean —ingelesez—, hurrengo kodearekin:

csv_filename = 'numbers.csv'
columns = ["number", "cardinal", "ordinal"]

p = inflect.engine()
with open(csv_filename, 'w', newline='') as csvfile:
    num_writer = csv.writer(csvfile)
    num_writer.writerow(columns)
    for i in range (0, 1000000):
        num_writer.writerow([i, p.number_to_words(i), p.number_to_words(p.ordinal(i))])

Fitxategi luzeegia da blog-posta batean txertatzeko, beraz lehen 5 lerroekin ideia bat egin dezakezue.

$ head -5 numbers.csv | csview
+--------+----------+---------+
| number | cardinal | ordinal |
+--------+----------+---------+
| 0      | zero     | zeroth  |
| 1      | one      | first   |
| 2      | two      | second  |
| 3      | three    | third   |
+--------+----------+---------+

Esan bezala, taula bi modutan beteko da:

1. Fitxategi osoa batera, COPY erabiliz:

   Komando honen sintaxia nahiko erraza da (ikus esteka). Sarrera estandarretik irakurri nahi denez, numbers.csv ordez STDIN jarriko da. Datu-basearekin bitartekari baten laguntzaz gaudelako hizketan, zer edo zelan esatearren.

   Ohartxo bat, badaezpada ere: fitxategia gzip-ekin konprimituta balego, lehenik deskonprimitu egin beharko litzateke eskura ditugun tresnekin. Adibide batzuk: Pythonen, izen bereko modulua dago; POSIX-en, zcat; Javan, GZIPInputStream klasea, etab.

   Guzti hau kontuan hartuta, honela geratuko litzateke:

    COPY numbers FROM STDIN CSV HEADER DELIMITER ','
   

   Zorionez, psycopg2-ek funtzionaltasun honen euskarria du. Kakotxak direla-eta copy_from() kexatu ondoren, copy_expert() erabiltzea hoberena, berariazko erabilpenak ahaltzen baititu.

    copy_numbers = "COPY numbers FROM STDIN CSV HEADER DELIMITER ','"
    start = time.perf_counter()
    cur.copy_expert(copy_numbers, open(csv_filename))
    end = time.perf_counter()
    copy_time = end - start
   

2. Lerro bakoitzeko INSERT bat exekutatuz:

   SQL-ko klasikoak diren SELECT, UPDATE eta DELETE-ren senidea,⁴ zeinak errenkada bat taula batean eransten duen. Segurtasuna bermatzearren, nahiz eta localhost-en premiazkoa ez izan, SQL injection lako ahultasunak saihesteko prepared statement deritzona erabiliko da, gisa honetan:

    INSERT INTO numbers (number, cardinal, ordinal) VALUES (%s, %s, %s)
   

   Exekutatu baino lehen adierazpena prestatuko da. %s horiek, hurrenez hurren, CSV-ko eduki baliokieekin ordezkatuko dira datuak gehitzerakoan; zutabeeen moten arabera egiaztapenak eginez. Nire gomendioa hauek erabiltzearen ohitura hartzea da, zeren jende-modu maltzurrek argitaratutako zerbitzuetan datuak lapurtu edo ezabatzeko aukera ez baitute alferrik galduko. Denbora joan ahala, erreflexu bilakatuko da.

   Ahalik eta lasterren exekutatu dadin, sortu berri den numbers.csv fitxategia irakurriko da lerroz lerro. Goiburua taularen zutabe-izenen zerrenda denez, DictReader erabil dezakegu guztia errazteko:

    insert_number = "INSERT INTO numbers (number, cardinal, ordinal) VALUES (%s, %s, %s)"
    with open(csv_filename, 'r', newline='') as csvfile:
        num_reader = csv.DictReader(csvfile)
        start = time.perf_counter()
        for row in num_reader:
            cur.execute(insert_number, (row['number'], row['cardinal'], row['ordinal']))
        end = time.perf_counter()
    insert_time = end - start
   

Konturatuko zineten iraupenak copy_time eta insert_time aldagaien bidez kalkulatu direla, hurrenez hurren. Informazio hau kontsolan forma estetiko batean erakusteko, tabulate erabiliko da:

table = [["COPY",copy_time],["INSERT",insert_time]]
headers = ["Statement", "t (s)"]
print(tabulate(table, headers, floatfmt=".2f"))

Kode osoa hemen ikusgai.

import csv
import time
import inflect
import psycopg2
from tabulate import tabulate

csv_filename = 'numbers.csv'
columns = ["number", "cardinal", "ordinal"]
create_numbers_table = \
"""
CREATE TABLE IF NOT EXISTS test.numbers (
    number integer,
    cardinal text,
    ordinal text
);
"""
copy_numbers = \
"""
COPY test.numbers from STDIN CSV HEADER DELIMITER ',' NULL AS 'null'
"""
insert_number = \
"""
INSERT INTO test.numbers (number, cardinal, ordinal) VALUES (%s, %s, %s)
"""

try:
    p = inflect.engine()

    conn = psycopg2.connect(dbname='test', user='postgres')
    cur = conn.cursor()

    cur.execute(create_numbers_table)

    with open(csv_filename, 'w', newline='') as csvfile:
        num_writer = csv.writer(csvfile)
        num_writer.writerow(columns)
        for i in range (0, 1000000):
            num_writer.writerow([i, p.number_to_words(i), p.number_to_words(p.ordinal(i))])

    start = time.perf_counter()
    cur.copy_expert(copy_numbers, open(csv_filename))
    end = time.perf_counter()
    copy_time = end - start

    with open(csv_filename, 'r', newline='') as csvfile:
        num_reader = csv.DictReader(csvfile)
        start = time.perf_counter()
        for row in num_reader:
            cur.execute(insert_number, (row['number'], row['cardinal'], row['ordinal']))
        end = time.perf_counter()
    insert_time = end - start

    table = [["COPY",copy_time],["INSERT",insert_time]]
    headers = ["Statement", "t (s)"]

    print(tabulate(table, headers, floatfmt=".2f"))

except (Exception, psycopg2.DatabaseError) as error:
    print(error)

finally:
    if conn is not None:
        conn.close()

Nire saiakeren arabera, gutxienez 25 bider azkarragoa da lehena bigarrena baino. Esate baterako:

$ python pgsql_copy_vs_insert.py
Statement      t (s)
-----------  -------
COPY            1.65
INSERT         46.01

Iraupen hauekin, eta mila bider datu gehiagorekin COPY-k, alde batetik, ordu erdi inguru iraungo luke eta INSERT-ek, bestalde, hamabi. parallel gabe, jakina. Benetan aintzat hartzeko gauza, ez da hala?

Kudeatzen ditudan zerbitzu batzuk HTTPS euskarri gabe erabili izan ditut gutxi arte. Dirudienez, Chrome-k HTTP deskargak blokeatu egingo ditu segurtasun arazoengatik. Honetarako, TLS ziurtagiriak instalatu behar nituen. Besteren faltan, EFF-k certbot bidez eskainitako doako Let’s Encrypt ziurtagiriak jarri nizkien.

Zerbitzaren sistema eragilea Debian da, eta Apache erabiltzen du web orriak zerbitzatzeko. Nginx ere erabiltzen dut. Dena den, prozesu agnostikoa azalduko dut.

Certbot-en instalazioa

Lehenik eta behin, Certbot instalatuko dugu:

$ wget https://dl.eff.org/certbot-auto
$ mv certbot-auto /usr/local/bin/
$ chown root /usr/local/bin/certbot-auto
$ chmod 0755 /usr/local/bin/certbot-auto

Ziurtagirien instalazioa

Hemen, bi alternatiba ditugu: apache plugina alde batetik, eta webroot bestetik.

Automatikoa (plugin bidez)

Prozesua nahiko sinplea da, kontsolan hurrengoa exekutatuz:

$ certbot-auto certonly --apache

Hemen prompt interaktibo bat azalduko da, hobespenak eskatuz: aukeratutako domeinu eta azpidomeinuak, zerbitzatzeko modua (HTTP zuzena ala ez), zure eposta, etab. Alde batetik, zertifikatua sortuko du eta bestetik, konfigurazio fitxategietan SSL-ri dagozkionak erantsiko dira. Beraz, orain apache2 berrabiaraztea falta da:

$ service apache2 restart # Debian, adibidez
$ service httpd restart # Arch, adibidez

(nginx erabiltzen baduzu, prozesu berbera da apache ordez nginx erabilita.)

Eskuz (webroot bidez)

Nire kasuan, aurreko plugin-arekin arazoak izan nituen, TLS-ren challenge-ak gaindiezinak zirelako. Certbot-ek berak azaltzen du nola konpondu, eta webroot (web erro) bat erabiltzea gomendatzen du. Hau luzeago egiten da, banaka joan behar delako. Bestalde, eskuz egiteak Apache-ren konfigurazioa ikasten lagundu dit.

Hurrengo komandoa erabili behar da:

$ certbot-auto certonly --webroot -w <kokapena> -d <domeinua>

Kasu honetan, fitxategia eskuz aldatu beharko duzu, honelako zerbait ezarriz:

<VirtualHost *:80>
    ServerName <domeinua>
    RedirectMatch permanent ^(.*)$ https://<domeinua>$1
</VirtualHost>

<VirtualHost _default_:443>
    ServerName <domeinua>
    DocumentRoot <kokapena>
    SSLEngine on
    SSLCertificateFile /etc/letsencrypt/live/<domeinua>/fullchain.pem
    SSLCertificateKeyFile /etc/letsencrypt/live/<domeinua>/privkey.pem
    SSLCertificateChainFile /etc/letsencrypt/live/<domeinua>/chain.pem
    [...]
</VirtualHost>

Konprobatu lehenik eta behin ea guztia ondo dagoen:

$ apachectl configtest # Debian, adib.
$ httpd -t # Arch, adib.

Erantzuna Syntax OK bada, Apache berrabiaraztea falta da:

$ service apache2 restart # Debian, adibidez
$ service httpd restart # Arch, adibidez

Bejondeizula, orain zure web orrialdeetara HTTPS bidez sar zaitezke!¹

Ziurtagirien berritzea

Hau ez da guztia. Irakurri dudanaren arabera, ziurtagiri hauek hiru hilabetero iraungitzen dira, beraz aldizka eguneratu behar dira. Horretarako cron lan bat ezarriko dugu:

$ crontab -e

Eta fitxategi honetako amaieran zera jarriko dugu:

30 2 * * 1 /usr/local/bin/certbot-auto renew -q

Orain ez zara zure ziurtagirien egoeraz kezkatu behar.²

Kaixo.net, MSN Messenger, Terra-ko txat, IRC, PhpBB bezalako foroetan ha{s|z}i ostean, Web 2.0-aren sorreraren lekuko izan nintzen —ez literalki, egiaz— 2007 inguruan, batxilergoan nengoenean. Aldaketa nabaria izan zen. Alde batetik, Menéame / Zabaldu / digg / reddit, Marrapuntu / Barrapunto / Slashdot bezalako webgune sozialak gauzatu ziren. Bestetik, blogak modan jarri ziren, eta horiekin batera web jarioak eta sindikazioa.

Etenaldi bat web sindikazioa azaltzeko: laburbilduz, eta nire hitzetan —Izarok bere blogean azalpen zehatzagoa du²— web jarioak formatu estandar bat dira, webgune bateko edukiak harpidetza bezala besteentzat eskugarri jartzeko helburua duena. Jarioak RSS, JSON eta Atom formatuan aurki daitezke. Azkena da hemen erabiltzen dena.

Hasieran, Google Reader zen askok, tamalez, erabiltzen genuen bezeroa. Estandarra bilakatu zen, eta Google-k zerbitzua itxi zuenean, web jarioek kolpe handia jasan zuten. Alternatiba falta nabaritzen zen: Feedly bezalako alternatibek ez dute hutsune hori betetzea lortu eta nabaria da gainbehera mainstreamean bederen.

Denboraren makinan orainaldira bueltatzeko garaia da. Sare sozialen garaira, alegia. Duela gutxi Reuters-ek bere RSS-ak akabatu dituela irakurri dut Hacker News-en. Arrazoia argi dago. Azkenean, erabileraren ondorioz, ez Reuters-ek bakarrik, idatzizko eduki sortzaile gehienek edukiak Twitter, Facebook, Instagram, TikTok…³ auskalo zein bidez partekatzen dituzte, aurretiaz automatizatu ondoren. Gehiagok irakurriko dute. Reuters-en kasuak web jarioena beraientzat gehigarri bat zela nabaritzen du. Etekin ekonimikorik ez badu, denok dakigu istorioa nola bukatzen den.

Egiari zor, ni ere tranpa horretan erori nintzen: Twitter-en albiste zerrendak nituen, eta oraindik Mastodonen ere zerbaitekin aurkitzen naiz. Zorionez, duela zertxobait argia ikusi nuen: zerbitzari honetan ostatatutako Tiny Tiny RSS eta kontsolako newsboat testu-bezeroa erabiltzen ditut web jarioak irakurtzeko. GAFAM-etik at.

Hamarkada bat eta paradigma zeharo aldatu da: plataforma pribatuak diren bitartekariak ditugu orain. Batek daki noiz desagertuko diren ekosistema (berriz) suntsituz.

Akatu mezularia eta harpidetu zuzenean: batu zaitez RSStentziara.

Aurrekoan esan bezala, hitzaldi gehienak alemanez edo ingelesez egiten dira: Leipzigen (Saxonia, Alemania) ospatzen da. Haatik, bideo batzuk hizkuntza ezberdinetan entzungai daudela dirudi. Besteetarako, azpitituluak egon daitezke eskuragarri. Agian euskaratzera animatzen naiz, baina ez dut ezer promesten. Podcast formatua nahiago baduzue, alternatiba bezala audio formatuan daude eskugarri.

Edizio horretan CCC-ek Exhausting resources azpitutuluarekin klima aldaketa nabarmendu nahi izan du. Horren harira dator lehen iradokizuna: Science for future? What we can and need to change to keep climate change low - the scientist view.

Osasunari begiratuz, datuak gure onerako nola erabili. Garrantzitsua batez ere bizi dugun osasun krisi larri honetan: A hacker’s guide to healthcare: how to improve lives with data.

Aktibismo politiko eta teknologiaren arteko elkarguneari erreparatuz:

• The technical is political —tech’s role in oppression and what technicians can do against it: zapalkuntza, gutxiengoak, Silicon Valley, eta abar.
• Confessions of a future terrorist: a rough guide to over-regulating free speech with anti-terrorist measures: pribatutasun legeei buruz, batik bat.

Zientziari buruzko pare bat —hemen nire opilari ikatza, astronomian egiten baitut lan.

• Grow your own planet: how simulations help us understand the Universe: simulazio hidrodinamikoei buruz.
• A home among the stars: Galina Balashova, architect of the soviet space programme: xelebreki, oraindik sakonean irakurtzeke dudan izen bereko liburua oparitu nion nire buruar 29. urtebetetzean (iaz).

Azkenik, teknofiloentzako bitxikeri pare bat. Gurasoak bazarete agian umeekin ere erabil/ikus ditzakezue:

• phyphox: Using smartphone sensors for physics experiments: an open source project for education, research and tinkering: gazteek (eta ez hain gazteek) sentsoreei buruz ikasteko modu interesgarria.
• Hebocon: the sumo robot fight for the technically ungifted: hau dibulgazioa baino gehiago aisia da, baina behintzat egun hauetarako jolas interesgarria (eta entretenigarria) izan daiteke.

Hauek dira deigarri egiten zaizkidanak. Ez bazaituztet konbentzitu webgune ofizialean are gehiago ikusgai. Nik badut plana, beraz. Zuek?

Edukia ohar batetik orrialde batetara mugitu da, edukia aldakorra delako eta, batez ere, etorkizunean ohar berbera edo eguneraketak idazteak merezi ez duelako.

Hemen ikusgai.

Eguneraketa: 2021-03-19

Orrialdearen kokapena aldatu dut, orain hemen duzue ikusgai.

Dakizuenez, munduan istilu ugari gertatzen ari dira hau irakurtzen ari zareten bitartean: Ekuador, Txile, Katalunia, Hong Kong, besteak beste. Aipatuko dudana ez da aurreko zerrendan ageri, ordea. Txinak Uigurrekiko duten tratamendua. Hizkuntza turkiarra erabiltzen duen etnia hau aspaldian konzentrazio eremuetan sartzen ari dela dirudi, ukatzen duten arren.

Hori dela eta, Notepad++ Windows-eko testu editorearen garatzailek 7.8.1 bertsioari Free Uyghur kode-izena jarri zioten, urri bukaeran argitaratua. Erabaki honek txinatar asko ernegatu egin zituen eta beraien Github-a kritikaz bete zuten¹. Hala ere, batzuek oraindik jarraitzen dute ekinean: Hong Kongeko poliziaren alde nago edo horrelako zerbait dio, itzultzaile automatiko batzuen arabera.

Nahiz eta gustuko ez izan, Notepad++-en garatzaileek adierazpen politikoak egiteko askatasun osoa dute. Eta horrelako bidegabekeriak salatzeko bada, are gehiago. Ez bazaude ados, alternatibak daude.².

Aurrekoa oraindik fresko zegoelarik, egun batzuk beranduago, software lizentzia hipokratikoa aurkitu nuen Pybonacci-ri esker.³ Bereziki interesgarria iduritu zitzaidana honako hau da:

Politics and software are so tangled that they cannot be reasonably separated. Consider the GPS software that tells you how to get to a restaurant; it’s also used to direct military drones to their targets. The facial recognition software that unlocks your phone? It’s being used to record, track, and target the activities of political dissenters. Even simple choices, like limiting gender options on sign-up forms, have an impact on the well-being of our users.

All of these technologies are inherently political. There is no neutral political position in technology. You can’t build systems that can be weaponized against marginalized people and take no responsibility for them.

Interesgarria alde batetik arrazoi guztia duelako: teknologia kapitalismoaren eskuetan jartzea arazoa oso larria da. Diruak du boterea gaur egungo munduan, eta horren adibide dira espaziora joateko langileek soldata baxuak izatea (SpaceX), ibilgailu autonomoek norbait hiltzeari garrantzia kentzea (Uber), edota informazioa saltzea (Facebook, Google). Bestetik, software librearen lizentzia batzuek edonori askatasun osoa ematen dielako. Esaterako, defentsa-enpresek arma, hegazkin, satelite militar eta horrelakoetan software askea pozik txertatzen dute.

Argi dago softwarea politika dela eta horretarako ekimen asko gauzatzen ari dira. Nola, non, nork, erabili eta abar. Batzuek ez dute gustuko izango, baina pastela guztiontzat da.

Horregatik existitzen da Fedibertsoa, non norbanakoek kudeatutako alternatiba independienteek elkarlanean sare federatu bat sortzen dute —izenak berak esan bezala— enpresek maneiatutako sare sozialen eraginetik at: Mastodon/Pleroma (Twitter), Pixelfed (Instagram), PeerTube (YouTube), Diaspora (Facebook), eta beste hainbeste.

Nik oraindik trantsizioa egiteke dut. Momentuz, blog hau eta beste zerbitzu batzuk ostatatzen dituen zerbitzari honetan git zerbitzaria dago erabilgarri; GitHub Microsoftek erosia eta Gitlab-ek telemetriarekin arazoak izan ostean.

Bide luze bat dugu aurretik oraindino.

Zorionez, grabatu egiten dituzte eta beraien web orrialdean ikus daitezke. Tamalez, alemanez edo ingelesez dira ia guztiak. Audioa eta aurkezpenak ere jeitsi daitezke, MP4 edo WebM formatuan. Hitzaldi interesgarrien zerrenda batekin natorkizue:

• How Facebook tracks you on Android
• What is good technology?
• The Mars rover on-board computer
• The precariat: a disruptive class for disruptive times
• Simulating universes
• What the fax?!

Oraindik ikusteko ditut. Hamaika hitzaldi interesgarri daude, hau nire gomendio-sorta da. Hemen guztiak ikusgai.

Egun hauetan Pocket eta Feedly-ren ordez Wallabag eta Tiny Tiny RSS erabiltzera pasatu naiz. Norbere ostalarian instalatu behar diren (self-hosted, ingelesez) zerbitzuak dira. Egunen batean instalazio gidak euskara itzuliko ditut, bi proiektuak interesgarriak dira eta. Beno, TT-RSS miniflux oraindik garapen fasean dagoelako nago erabiltzen. TT-RSS-ren garatzailea inozo bat delako, nolabait esateko.

Tresna bi hauek (eta beste hainbestek) SSL erabiltzea gomendatzen dute. Garestiak direla eta, orain arte ez dut SSL ziurtagiririk erabili. EFF-k Let’s Encrypt doako ziurtagiriak eskeintzen zituela gogoratu nintzen, eta azkenean hortan jarri naiz.

Zerbitzari honen sistema eragilea Debian da, eta nginx erabiltzen dut web orriak zerbitzatzeko, alderantzizko proxy bezala. Hau kontuan hartuta, oso eraza da prozesu osoa. Hemen duzue gidatxoa.

Lehenik eta behin, Let’s Encrypt instalatuko dugu, nginx-eko pluginarekin:

$ apt-get update
$ apt-get install certbot python-certbot-nginx

Gero, nginx-en zerbitzatzen diren domeinuei ziurtagiria(k) jarriko di(zki)egu:

$ certbot --nginx

Hemen prompt interaktibo bat azalduko da, hobespenak eskatuz: aukeratutako domeinu eta azpidomeinuak, zerbitzatzeko modua (HTTP zuzena ala ez), zure eposta, etab. Alde batetik, zertifikatua sortuko du eta bestetik, /etc/nginx/sites-available-ko fitxategietan SSL konfigurazioa erantsiko da. Beraz, orain nginx birkargatzea falta da:

$ service nginx reload

Bejondeizula, orain zure web orrialdeetara HTTPS bidez sar zaitezke!¹

Hau ez da guztia. Irakurri dudanaren arabera, ziurtagiri hauek hiru hilabetero iraungitzen dira, beraz aldizka eguneratu behar dira. Horretarako cron lan bat ezarriko dugu:

$ crontab -e

Eta fitxategi honetako amaieran zera jarriko dugu:

30 2 * * 1 /usr/bin/letsencrypt renew

Orain ez zara zure ziurtagirien egoeraz kezkatu behar.²